MỤC LỤC
*
LỜI
NÓI ĐẦU.
1) Khỉ
và cá sấu.
2) Vua
và hoàng hậu.
(Ch.1: Bồ Tát tái sinh)
3) Vua
và hoàng hậu.
(Ch.2: Chiếm quyền & Ch.3: Nhượng quyền)
4) Một
khối vàng lớn.
5)
Hoàng tử khỉ.
6) Hai
cách đánh trống.
7) Hai
bà mẹ.
8) Thầy
cúng đánh bạc với cuộc đời.
9) Tiểu
thư độc ác và hiền sĩ bán sữa.
10)
Chồng quê vợ tỉnh.
11) Sự
khôn ngoan của hoàng hậu Từ Tâm.
12) Đàn
bà thông minh.
13) Rắn
vững ý chí.
14)
Hiền nhân cuốc xẻng.
15)
Chàng hái củi tươi.
16)
Chúa voi Đức Hạnh.
17) Bốn
sinh mạng bám khúc cây.
18) Nơi
cư trú mới của thần cây.
19) Cá
tạo phép mầu.
20)
Người canh gác thiền định.
21)
Mười sáu giấc mơ.
(Ch.1: Kinh Hoàng)
22)
Mười sáu giấc mơ.
(Ch.2: Bò gầm thét nhưng không húc nhau)
23)
Mười sáu giấc mơ
(Ch.3: Âm Thanh Kinh Sợ & Ch.4: Lời Dạy)
24) Ông
Keo tỷ phú.
25) Đứa
con mồ côi.
* NHẬN DIỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT.
_________
LỜI NÓI ĐẦU
TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được ghi chép trong
Kinh Bổn Sanh (Jàtaka). Đây là tập thứ 10 trong Tiểu
Bộ Kinh. “Tiền thân” là những đời sống trước, những
kiếp quá khứ. Mỗi truyện thường gồm: phần truyện
hiện tại, phần truyện quá khứ, phần kết hợp và một
bài kệ.
Phần “TRUYỆN HIỆN TẠI” kể một câu truyện được
xem là đang xảy ra trong thời Đức Phật còn tại thế.
Nhân dịp này Đức Phật nhắc lại một câu truyện trong
quá khứ có liên quan.
Phần “TRUYỆN QUÁ KHỨ” kể một câu truyện từ thời
xa xưa có liên hệ đến những nhân vật trong câu
truyện hiện tại. Trong truyện quá khứ luôn luôn có
sự hiện diện của một vị Bồ Tát, vị này là tiền thân
của Đức Phật.
Phong cách đạo đức của các vị Bồ Tát thật toàn
hảo từ sự suy tư cho đến lời ăn tiếng nói và việc
làm. Ngài là nhân vật chính cao cả, phi thường với
nếp sống chân thiện, hướng thượng. Ngài thường giáo
hóa người chung quanh bằng tấm gương đạo đức của
chính mình. Ngài có đầy đủ các đức tính như trì giới
thanh tịnh, bố thí rộng rãi, Thiền định tinh tấn
liên tục và hành trì hạnh nhẫn nhục cao độ đến mức
xả thân. Các vị Bồ Tát này khi thì làm thú vật, khi
thì làm người, đôi khi làm chư thiên, có lúc làm
thần cây v.v…
Phần “KẾT HỢP” là phần liên kết truyện hiện tại
với truyện quá khứ. Chỉ rõ sự liên hệ giữa những
nhân vật chính trong hai câu truyện, để rồi “nhận
diện tiền thân” tức là nói rõ ra rằng “người này”
“sinh vật này” trong truyện quá khứ “là ai” trong
truyện hiện tại.
Mỗi truyện tiền thân có một bài “KỆ”. Kệ đó
thường dựa vào câu truyện để đưa ra lời phê bình.
Tập TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được coi là do các
đệ tử của Đức Phật trước tác và mượn tiếng là Phật
dạy để phổ biến những lời giáo huấn của Đức Phật.
Người ta suy ra rằng các vị này sống trong thời Đức
Phật hoặc chỉ sau đó khoảng vài chục năm. Đầu tiên
truyện được truyền khẩu, về sau người ta sưu tập lại
và ghi chép thành kinh sách.
Các truyện tiền thân thật sự là những tài liệu
có giá trị cả về mặt văn học, sử học, ngôn ngữ học,
đạo đức học và giáo dục Phật giáo... Truyện có mục
đích tạo niềm tin vào đạo pháp trong mọi tầng lớp xã
hội. Truyện mở ra một kỷ nguyên mới trong cung cách
truyền bá đạo Phật.
Các truyện tiền thân này, nhất là các truyện về
súc vật, nhiều khi vượt qua biên giới tôn giáo và
trở thành cổ tích dân gian, nửa thần thoại, nửa thực
tế, không lệ thuộc một tôn giáo nào hay xứ sở nào
cả. Đây là gia tài chung của nền văn hóa dân gian.
Chính vì vậy mà các truyện tiền thân này rất được
phổ biến, không những trong giới Phật tử mà còn lan
ra khắp cả mọi địa phương và mọi dân tộc nữa. Truyện
tồn tại với giá trị độc đáo trong nền văn chương
thánh thiện của thế giới. Mặc dù đã hơn hai ngàn năm
trăm năm qua kể từ khi những truyện này được kể,
ngày nay truyện vẫn chứa đựng sự hấp dẫn và còn có
khả năng lôi cuốn làm say mê tâm hồn các độc giả trẻ
em cũng như người lớn.
*
Các truyện tiền thân Đức Phật đã được
nhiều người kể lại, thường là bằng văn xuôi, đôi khi
bằng tranh ảnh. Trong cuốn sách này, và có lẽ đây là
lần đầu tiên, truyện được kể lại bằng một ngôn ngữ
bình dị dưới hình thức thơ, những vần thơ “lục bát”
có tính cách thuần túy dân tộc, để người đọc và
người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.
Tác giả khi kể lại truyện tiền thân bằng thơ đã
dựa vào tài liệu tiếng Anh tương đối ngắn gọn và đơn
giản là: “BUDDHIST TALES FOR YOUNG AND OLD” của Ven.
Kurunegoda Piyatissa Maha Thera và Todd Anderson.
Tài liệu gồm 2 cuốn với tổng cộng 100 truyện.
Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhất (1995) là
do Sally Bienemann, Millie Byrum và Mark Gilson.
Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhì (1996) là do
John Patterson. Vì truyện kể nhắm cho các độc giả
phương Tây nên các tranh vẽ hầu như thiếu sắc thái Á
Đông.
Tài liệu trên đây không đề cập tới phần “Truyện
Hiện Tại” mà chỉ đơn giản đề cập đến phần “Truyện
Quá Khứ” của các truyện tiền thân mà thôi.
Cuối sách là phần “Nhận Diện Tiền Thân Đức Phật”
giới thiệu cho mọi người được biết người nào, sinh
vật nào, thần
nào là vị Bồ Tát (tức tiền thân Đức Phật) trong câu
truyện quá khứ đã kể ở trên.
Tác giả khi kể truyện lại bằng thơ cũng đã tham
khảo thêm các truyện về tiền thân Đức Phật của Hòa
thượng Thích Minh Châu và cư sĩ Nguyên Tâm Trần
Phương Lan dịch từ nguyên bản tiếng Pali và tiếng
Anh, do Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.
Bộ “TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT” của cư sĩ Tâm
Minh Ngô Tằng Giao gồm nhiều tập. Tập số 3 này gồm
25 truyện thơ và có nhan đề là: “KHỈ VÀ CÁ SẤU.”
Ước
mong rằng người đọc cũng như người nghe truyện sẽ
ghi nhớ mãi trong tâm cái nếp sống đạo đức chân
chính cùng những lời khuyên dạy quý báu của vị Bồ
Tát trong truyện để cùng nhau cố gắng noi theo hầu
đạt được cái Chân, Thiện, Mỹ trong cuộc sống hàng
ngày.
DIỆU
PHƯƠNG
.
* 1 *
KHỈ VÀ
CÁ SẤU
Ngày xưa ở
tại ven sông
Có chàng
khỉ sống ung dung một mình
Mạnh sức
lực, lớn thân hình
Thêm tài
nhảy nhót tài tình kể chi.
Giữa sông
có đảo đẹp kia
Bao nhiêu
cây cối rậm rì xanh tươi
Trái cây
ngon ngọt khắp nơi
Nào hồng,
nào chuối chào mời khỉ ta.
Từ bờ tới
đảo khá xa
May thay có
đá nhô ra giữa dòng
Khỉ ta thấy
tiện vô cùng
Từ bờ nhảy
tới giữa sông lấy đà
Nhún chân
trên đá nhô ra
Nhảy thêm
lần nữa là qua đảo rồi.
Sáng qua
đảo khỉ dạo chơi
Trái cây ăn
uống đã đời tại đây
Lang thang
thỏa thích cả ngày
Vầng dương
gần lặn mới quay trở về
Cũng như
buổi sáng khác chi
Nhảy về
trên tảng đá kia giữa dòng.
*
Một nơi ở
cạnh con sông
Có đôi cá
sấu sống trong bụi bờ
Cuộc đời
thoải mái nên thơ
Thế rồi vợ
sấu bất ngờ mang thai
Kể từ đó
thích ăn hoài
Chỉ ưa món
lạ khác người chung quanh,
Anh chồng
chiều vợ thật tình
Luôn đi
kiếm thứ vợ mình thích ăn.
Khỉ thường
nhảy nhót nhiều lần
Nhảy qua
nhảy lại xa gần đều hay
Và đều thán
phục lắm thay,
Vợ chàng cá
sấu cũng đầy ngạc nhiên
Một hôm nói
với chồng liền:
“Em thèm ăn
được trái tim khỉ này.”
Anh chồng
chiều vợ lâu nay
Hứa rằng sẽ
lấy tim ngay cho nàng.
Anh chồng
tính toán kỹ càng
Bơi ra tảng
đá, vội vàng leo lên
Nằm che
tảng đá phía trên
Nghĩ rằng
khỉ sẽ về liền ngang đây
Tất nhiên
phải nhảy lưng này
Sấu thời
bắt khỉ được ngay dễ dàng.
*
Suốt ngày
trên đảo lang thang
Chiều về
khỉ mới tìm đường qua sông
Nhìn ra
tảng đá giữa dòng
Thấy hình
như đá bềnh bồng cao thêm
Thật kỳ lạ,
khỉ nghi liền!
Khỉ nhìn
mực nước ở bên hai bờ
Thấy bình
thường! Càng thêm ngờ!
Mắt tinh
khỉ nhận thấy ra sấu rồi
Sấu nằm
trên đá đó thôi,
Thử xem hư
thực khỉ thời la lên:
“Hỡi anh
tảng đá bạn hiền
Chắc luôn
mạnh giỏi ở trên sông này?”
Hỏi ba lần,
lớn tiếng thay
Khỉ bèn hỏi
tiếp: “Bạn hay trả lời
Và thường
nói chuyện với tôi
Hôm nay sao
lại im hơi lạ kỳ?”
Anh chồng
cá sấu nghĩ suy:
“Đá này có
lẽ mọi khi đáp lời
Bây giờ im
lặng lâu rồi
Ta nên lên
tiếng khỉ thời khỏi nghi
Nhân cơ hội
gạt khỉ kia.”
Sấu bèn đáp
lại: “Tôi thì bình yên
Cám ơn bạn
khỉ lành hiền
Cần gì cứ
nói tôi liền tiếp tay.”
Khỉ ranh
mãnh hỏi: “Ơ hay!
Bạn là ai
vậy? Nằm đây làm gì?”
Sấu ta
không kịp nghĩ suy
Thế là vội
vã tức thì xưng tên:
“Ta là cá
sấu sông bên.”
Khỉ cười:
“Sao bạn nằm trên đá này?”
Sấu la: “Ta
đợi bạn đây
Để mà lấy
trái tim ngay bây giờ
Khỉ ơi khó
thoát tay ta.”
Khôn ngoan
khỉ nghĩ: “Quả là nguy tai
Sấu kia nói
đúng quá trời
Đường về
chỉ có đá nơi giữa dòng
Ta nào vượt
được mà mong
Ta nên lừa
sấu mới hòng thoát qua.”
Nghĩ xong
khỉ lớn tiếng la:
“Sấu ơi!
Bạn thắng được ta thật rồi
Ta trao bạn
trái tim thôi
Bạn nên há
miệng ta thời tặng đây
Khi ta nhảy
tới đá này
Trái tim
bạn sẽ có ngay đấy mà!”
Sấu nghe
vội há miệng ra
Há cho thật
lớn, từ xa chờ mồi
Há to nên
mắt nhắm thôi
Nào còn
trông thấy đất trời gì đâu.
Khỉ co chân
phóng thật mau
Nhún mình
nhảy tót lên đầu sấu kia
Rồi từ đó
nhảy tiếp đi
Qua bờ, qua
bến rất chi lẹ làng.
*
Sấu ta mở
mắt bàng hoàng
Không ngờ
khỉ vượt dễ dàng qua sông
Thấy rằng
khỉ giỏi vô cùng
Sấu bèn ca
ngợi chiến công của người:
“Khỉ ơi!
Bạn thật tuyệt vời
Nếu so với
bạn tôi thời xấu xa
Giờ đây hổ
thẹn quá mà
Chỉ vì
chiều vợ hóa ra gian tình.
Bạn thời
chính đáng quang minh
Chỉ lo tự
cứu thân mình mà thôi
Không hề
làm hại tới ai.
Bạn treo
gương tốt sáng soi mọi bề!”
Anh chồng
cá sấu quay về
Thật thà kể
lại vợ nghe ngọn ngành.
Thoạt tiên
vợ rất bực mình
Nghĩ chồng
chẳng chịu nhiệt tình, thiết tha
Nhưng rồi
ngày tháng trôi qua
Đến khi vợ
sấu sinh ra con rồi
Nhìn con mẹ
thấy vui tươi
Bao nhiêu
chuyện cũ tức thời quên luôn.
(phỏng dịch
theo bản văn xuôi
MR. MONKEY
AND SIR CROCODILE
của Ven.
Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)
* 2 *
VUA VÀ
HOÀNG HẬU
Chương 1:
BỒ TÁT TÁI SINH
Ngày xưa có
một ông vua
Trị vì đất
nước êm ru trong ngoài
Vua sinh ra
được hai trai
Vua bèn chỉ
định một người nối ngôi
Đó là anh
lớn mà thôi
Còn phần
quân đội em thời lo toan.
Vua già
yếu, một thời gian
Lìa trần để
lại ngai vàng cho con
Người anh
lên nắm quyền luôn
Trở thành
vua mới với muôn quyền hành.
Người em
giờ lại trở thành
Một người
kế vị cho anh sau này.
Anh làm vua
được ít ngày
Một quan
hầu cận tại đây gian tình
Ghét người
em nên tâu trình
Đặt điều vu
khống người mình không ưa:
“Em trai
định giết hại vua
Âm mưu
tranh chức kể như lâu rồi.”
Thoạt tiên
vua chẳng tin lời
Tên gian
nói mãi vua thời cũng nghi
Thế là đến
một ngày kia
Người anh
ra lệnh tức thì bắt em
Nhốt vào
trong khám tối đen
Tay chân
xiềng xích quấn thêm đọa đày.
Người em tù
tội buồn thay
Nghĩ rằng:
“Mình vốn lâu nay đàng hoàng
Nào đâu
giành giật ngai vàng
Nào đâu có
ý bạo tàn giết anh
Ta không
oán hận anh mình
Chỉ xin sự
thật hiển linh lúc này.”
Tập trung ý
chí lại ngay
Người em
cầu nguyện với đầy thành tâm:
“Nếu ta
không phạm lỗi lầm
Lòng này
trong sạch sáng ngần trước sau
Xin xiềng
xích đứt ra mau
Cửa tù mở
rộng ra bầu trời cao!”
Lời cầu
linh ứng biết bao
Xiềng rơi!
Cửa mở! Ai nào ngờ đâu
Thật là một
phép nhiệm mầu
Người em
thoát chạy vào sâu rừng già
Tới nơi hẻo
lánh thật xa
Nhân dân
vùng đó quả là tốt thay
Nhận ra
hoàng tử em ngay
Họ thường
kính trọng từ ngày xa xưa
Thương yêu,
quý mến, thích ưa
Họ bèn tìm
cách nhân từ bao che
Giúp chàng
trốn tránh kín đi
Khiến vua
đâu có dễ chi kiếm tìm.
*
Sau khi mọi
chuyện tạm yên
Nhân dân cư
ngụ trong miền suy tôn
Mời hoàng
tử lãnh đạo luôn
Toàn vùng
lập một đạo quân kiêu hùng.
Chàng em tự
nhủ trong lòng:
“Trước đây
ngôi báu ta không hề màng
Anh ta lại
cứ nghi oan
Coi ta như
địch, phũ phàng biết bao
Giờ ta sẽ
tiến quân vào
Trở thành
địch thủ. Ai nào hơn ai?”
Chàng mang
quân vây vòng ngoài
Gửi thư
tuyên chiến so tài tranh đua:
“Một là
nhường lại ngôi vua
Hai là
chiến đấu ăn thua ngoài thành.”
Thế là tin
tức loan nhanh
Bao nhiêu
dân chúng rời kinh đô liền
Theo về
phía hoàng tử em
Tỏ lòng ủng
hộ với niềm yêu thương.
Vua anh
quyết giữ ngai vàng
Cho nên
chuẩn bị sẵn sàng đấu tranh
Trước khi
ra khỏi cổng thành
Tới thăm
hoàng hậu tâm tình đôi câu:
“Chiến
tranh thắng bại hay đâu
Nào ai biết
được mai sau thế nào
Bà đang
thai nghén, nguy sao!
Nếu ta tử
trận, bà vào rừng đây
Trốn càng
xa thời càng hay
Lo con sinh
nở sau này bình an.”
Cửa thành
mở rộng thênh thang
Hai bên
tham chiến tan hoang đôi đường
Chẳng may
anh bị tử thương
Thế là tin
tức dữ hung loan truyền
Trong cung
hoàng hậu nghe tin
Nhớ lời vua
dặn, bà bèn trốn ngay
Giả trang
hành khất nghèo thay
Áo quần
rách rưới, mặt mày lấm lem
Trên đầu
một thúng đội lên
Chứa nhiều
châu báu nhưng nhìn ai hay
Vì bà phủ
lớp gạo này
Gạo dơ bẩn
của ăn mày lang thang,
Ai thèm
trộm! Ai thèm màng!
Mặt trời
chưa tỏ, trăng vàng còn nguyên.
*
Rời kinh đô
bà đi liền
Không ai
nhận biết vợ hiền của vua,
Quen trong
cung cấm thời xưa
Bà ra cửa
Bắc, ngần ngừ bước chân
Đi đâu? Bối
rối vô ngần,
Nhớ ra nơi
chốn có lần ghé qua
Đó là thành
phố Căm Pa
Bà bèn tìm
chỗ ngồi ra lề đường
Hỏi thăm
xem khách thập phương
Có ai qua
đó xin nương theo liền.
Bấy giờ có
một người hiền
Tu hành
tinh tấn bao tiền kiếp qua
Khi là thú
vật hiền hòa,
Khi là thần
thánh thật là quyền năng,
Khi là
người thấm đạo vàng
Đường tu
tốt đẹp rỡ ràng. Lành thay!
Thời gian
nghe kể truyện này
Thời bồ tát
đó tới ngày tái sinh
Hiện nằm
trong bụng mẹ mình
Là bà hoàng
hậu cung đình mất ngôi,
Khi bồ tát
sắp ra đời
Khắp nơi
rung chuyển, cõi trời xôn xao
Vua trời Đế
Thích thuở nào
Nghe tin
tới giúp với bao chân tình
Ông bèn hóa
phép hiện hình
Thành ra
ông lão hiền lành lái xe
Có giường
nằm, có mái che
Tới bên
hoàng hậu tức thì nói ra:
“Nào ai
muốn đi Căm Pa
Ta thời chở
giúp nề hà chi đâu.”
Bà hoàng
hậu đáp lại mau:
“Cháu xin
đi kẻo chờ lâu lắm rồi.”
Ông bèn
nói: “Cũng được thôi
Lên xe ta
sẽ tức thời chở đi.”
Vì ngày
sinh đã gần kề
Cho nên bà
mẹ nặng nề tấm thân
Xe cao, leo
khó bội phần
Ông già vội
nói: “Chớ ngần ngại chi
Cứ giơ chân
bước lên đi
Lái xe kinh
nghiệm ta thì giúp thêm.”
Tuân lời bà
mẹ bước lên
Ông già hóa
phép đất liền dâng cao
Bà leo lên
dễ dàng sao
Bà bèn tự
nhủ: “Ai nào khác đâu
Ông là thần
với phép mầu.”
Rồi bà mệt
mỏi chìm sâu giấc nồng.
Xe ngừng
tại một dòng sông
Bà còn say
ngủ ở trong xe hàng,
Ông già
đánh thức nhẹ nhàng:
“Dậy đi
xuống tắm sông vàng nơi đây
Rồi thay
quần áo mới này.”
Ông đưa
quần áo đẹp ngay cho bà
Sau khi ăn
uống qua loa
Bà nằm
thiếp ngủ, giấc hoa tuyệt vời.
Buổi chiều
xe tới một nơi
Bà bừng
tỉnh dậy thốt lời hỏi thăm,
Đưa bà
xuống, ông nói rằng:
“Thành Căm
Pa đó con đang mong chờ
Thôi ta đi
tiếp bây giờ.”
Nói xong
ông phóng khuất mờ chân mây.
Sau khi vào
thành phố này
Bà ngồi
trong quán tại đây dò chừng.
*
Đã từ lâu ở
trong vùng
Có nhà hiền
triết vô cùng giỏi giang
Thường
xuyên giúp đỡ xóm làng
Thầy đang
rảo bước trên đường ra sông
Năm trăm đệ
tử theo ông
Cùng nhau
đi tắm nước trong sông vàng
Đang đi
thầy thấy bà hoàng
Ngồi trong
một quán bán hàng phía xa
Sắc xinh
tươi, nét mặn mà,
Trẻ trong
bụng mẹ toát ra phía ngoài
Hào quang
mầu nhiệm tuyệt vời
Thầy nhờ
cặp mắt tinh đời mới hay
Tự nhiên
thương cảm bà ngay
Như thương
em ruột tràn đầy tình thân
Thầy bèn
dấn bước lại gần
Một mình
vào quán hỏi han thân tình:
“Bà từ đâu
đến một mình?”
Thấy thầy
có vẻ chân thành, hiền lương
Bà bèn thổ
lộ can trường
Rằng mình
vốn gốc bà hoàng trong cung
Rằng chồng
ra trận tử thương,
Rằng bà
trốn chạy tìm đường cứu con.”
Thầy hiền
triết bèn nói luôn:
“Bà đừng lo
nghĩ héo hon thảm sầu
Nhà tôi của
cải rất giàu
Giúp bà mọi
chuyện trước sau tận tình
Coi như em
của gia đình,
Nhìn tôi,
lớn tiếng kêu anh đi nào
Và rồi cố
khóc nghẹn ngào.”
Bà hoàng
làm bộ khóc gào thảm thương.
Vừa khi đệ
tử ngoài đường
Bước vào
thấy cảnh lạ thường diễn ra
Thầy hiền
triết nói: “Đây là
Cô em thất
lạc xa nhà đã lâu
Bất ngờ mới
gặp lại nhau.”
Thầy sai
hầu cận chở mau cô về
Tường trình
cho vợ thầy nghe
Nhắn bà săn
sóc mọi bề cho yên.
Vợ thầy
chào đón cô em
Mời vào tắm
rửa cho thêm khoẻ người
Mời lên
giường nằm nghỉ ngơi
Chăm lo em
gái của nơi nhà chồng.
Khi thầy
tắm táp đã xong
Thầy cùng
đệ tử ngoài sông về nhà
Giờ ăn tối
mời em ra
Cùng nhau
tham dự chan hòa tình thân
Mời em ở
lại nhà luôn
Coi như
đoàn tụ quây quần bên nhau.
Bà hoàng
hậu vài ngày sau
Tới kỳ sinh
nở con đầu chờ mong
Một trai
đẹp đẽ vô song
Rất là xinh
xắn, vô cùng tinh anh.
(phỏng dịch
theo bản văn xuôi
KING
FRUITFUL AND QUEEN SIVALI
Ch. 1:
Rebirth Of The Bodhisatta
của Ven.
Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)
* 3 *
VUA VÀ
HOÀNG HẬU
Chương 2:
CHIẾM QUYỀN.
Chương 3:
NHƯỢNG QUYỀN.
Chàng hoàng
tử lớn thật nhanh
Thường
xuyên bị trẻ chung quanh chê cười
Cho rằng
cậu bé kém người
Xa nguồn
quý phái, gần nơi bần hàn
Cậu buồn,
tìm mẹ hỏi han
Mẹ cho biết
cậu là hoàng tử xưa
Cha từng là
một vị vua
Mất ngôi,
tử trận, vì thua em mình:
“Con dòng
quý tộc cung đình.”
Cậu nghe
biết vậy quả tình sướng vui.
Đến khi
mười sáu tuổi đời
Cậu hoàng
tử nhỏ nay thời lớn khôn
Học hành
thông thạo các môn
Cả văn lẫn
võ cậu luôn có tài
Thành thanh
niên trẻ, đẹp trai
Nhưng lòng
vẫn mãi u hoài chuyện xưa.
Một ngày
nghĩ đến ngôi vua
Chàng bèn
nảy ý muốn thu ngôi về
Hỏi thăm
mẹ: “Vậy trước kia
Ra đi mẹ có
mang gì quý không?”
Mẹ chàng
đáp: “Con yên lòng
Mẹ mang
theo của báu trong cung vàng
Để con nay
sống dễ dàng
Không cần
chi phải lo toan kiếm tiền
Con đừng
suy tính gì thêm
Ngai vàng
lo lấy lại liền là hơn.”
Chàng thưa:
“Con rất tạ ơn
Nhưng con
chỉ muốn nửa phần đó thôi
Để đi tàu
tới một nơi
Bán buôn
vàng bạc sinh sôi làm giàu.”
Mẹ ngăn:
“Con chớ đi đâu
Biển khơi
vùi dập thuyền tàu hiểm nguy
Tiền đây có
sẵn thiếu chi.”
Chàng thưa:
“Con quyết định đi chuyến này
Nửa phần
tài sản còn đây
Mẹ dùng
thoải mái như ngày hoàng cung.”
Nói xong
chàng chẳng ngập ngừng
Tàu dong
buồm lướt ra vùng biển khơi.
*
Tại kinh đô
chốn xa vời
Vào thời
gian đó vua thời ốm đau
Thuốc thang
nào giúp gì đâu
Bệnh tình
quá nặng, từ lâu liệt giường.
*
Trên con
tàu vượt đại dương
Ba trăm năm
chục người cùng đi buôn
Bảy ngày êm
ả cánh buồm
Bỗng đâu
bão tố dập dồn nổi lên
Con tầu
nghiêng ngả muốn chìm
Mọi người
kinh hoảng khóc rên não nề
Khẩn cầu
thần thánh cứu nguy
Chỉ riêng
hoàng tử gan lì, bình tâm
Không cần
nhờ đến thánh thần
Tự tìm cách
cứu bản thân của mình,
Nhúng dầu
quần áo cho nhanh
Để phòng
cái lạnh ở quanh thấm người,
Biển khơi
sóng gió nổi trôi
Ăn thêm no
bụng sợ rồi thiếu ăn,
Cột buồm
leo mãi lên dần
Leo cho đến
tận nơi phần đỉnh cao
Nên khi tàu
ngập sóng trào
Mọi người
đều bị chìm vào dòng sâu
Làm mồi cho
cá còn đâu
Quanh tàu
mặt biển nhuốm mầu máu tuôn
Chàng còn
ôm đỉnh cột buồm
Một mình
sống sót, phóng luôn ra ngoài.
*
Cùng khi đó
tại lâu đài
Nhà vua
chắc sắp lìa đời hôm nay.
*
Chàng hoàng
tử trẻ gặp may
Ra công bơi
suốt bảy ngày bảy đêm
Thành tâm
tụng niệm liên miên
Mãi thương
mẹ góa, không quên đạo vàng.
Thời xưa
ngự trị đại dương
Nữ thần
biển cả thường thường hiện ra
Để mà cứu
giúp người ta
Những người
hiếu đễ, thật thà, hiền lương.
Nữ thần thử
thách nhiều đường
Thấy chàng
quả thật kiên cường đáng khen
Lòng can
đảm, chí vững bền
Cố công,
gắng sức liên miên không ngừng
Nữ thần
khen ngợi vô cùng
Hỏi nay
chàng muốn tới vùng nào đây,
Chàng thưa
muốn tới được ngay
Chốn kinh
đô đó lâu nay nguyện thầm,
Nữ thần
quyền phép vô ngần
Đưa chàng
đi chẳng khó khăn chút nào
Tới kinh
đô, thần bước vào
Một vườn
xoài lớn lao xao lá cành
Đặt chàng
trên tảng đá xanh
Linh thiêng
nổi tiếng kinh thành từ lâu
Mơ màng
chàng có hay đâu,
Nữ thần
quay lại biển sâu tức thời.
*
Nhà vua
không có con trai
Chỉ sinh
một gái đẹp người, thông minh
Vua hấp hối
trong cung đình
Các quan
chầu chực ở quanh bên giường
Chờ xin ý
kiến quân vương
Chọn ai để
nối ngai vàng mai sau
Nhà vua
trăn trối lại mau
Vài điều
cần thiết hàng đầu ưu tiên
Làm tiêu
chuẩn chọn vua hiền
Triều đình
ghi nhớ, đâu quên được lời.
Sau khi vua
đã qua đời
Các quan cố
gắng tìm người lên thay
Nhưng nào
dễ kiếm ra ngay
Điều vua
đòi hỏi gắt gay vô cùng:
“Một là
công chúa mến thương,
Hai là nhận
biết đầu giường của vua,
Ba là tài
nghệ có thừa
Giương ra
nổi cánh cung xưa nặng nề,
Bốn là
thông thái mọi bề
Kiếm ra
mười sáu nơi kia chôn vàng
Cùng châu
báu trong kho tàng.”
Các quan
lúng túng, hoang mang tìm hoài
Nhưng mà
không tuyển được ai
Phải nhờ tu
sĩ đại tài hoàng cung
Xin ngài cố
vấn mọi đường
Tìm người
thay thế ngôi vương trị vì.
Trầm ngâm
tu sĩ nghĩ suy
Và rồi đề
nghị lấy xe vua dùng
Buộc vào
bốn ngựa oai hùng
Ngựa này tự
chạy khắp vùng chung quanh
Ngựa thường
ngừng chốn hiển linh
Có người
tài đức, trở thành quốc vương
Không cần
ai phải cầm cương
Để xe tự
chạy về phương nhiệm mầu.
Ngài làm
phép, ngài nguyện cầu
Rồi xe
chuyển bánh chạy mau ra ngoài.
*
Rời kinh đô
xe chạy hoài
Tới bên
tảng đá vườn xoài xe ngưng
Quan quân
theo gót vui mừng
Nghĩ người
trên tảng đá thần là vua.
Chàng hoàng
tử ngủ say sưa
Nào đâu hay
biết chuyện vừa xảy ra.
Ngài tu sĩ
của hoàng gia
Muốn tìm
cách thử để mà rõ thêm
Lệnh cho
chiêng trống vang rền
Nhưng người
nằm ngủ vẫn yên giấc nồng
Không động
tâm, chẳng núng lòng
Ngài tu sĩ
tới xem trong chân người
Gót chân
dấu ấn tuyệt vời
Khiến ngài
vội vã thốt lời mừng vui:
“Người này
xứng đáng nối ngôi
Nào ai trên
khắp cõi đời sánh ngang.”
Ngài bèn
đánh thức ông hoàng
Thỉnh ông
về ngự ngai vàng. Lành thay!
Ông hoàng
tử bèn hỏi ngay
Biết vua ở
tại chốn đây qua đời
Không con
trai để nối ngôi
Chỉ còn con
gái một người mà thôi
Ông hoàng
vui vẻ nhận lời
Quan quân
vội rước về nơi kinh thành.
Trước khi
lên nắm quyền hành
Chàng hay
biết được ngọn ngành chuyện xưa
Bao điều
kiện để làm vua
Bao điều
vua trước đòi đưa thử tài
Chàng lần
lượt vượt qua thôi
Thành công
xong mới lên ngôi trị vì.
Thoạt tiên
là đón mẹ về,
Trả ơn hiền
triết trước kia giúp mình
Khi chàng
là trẻ sơ sinh
Cưu mang mẹ
ở gia đình ông ta,
Kho tàng
kiếm được vừa qua
Chàng đem
bố thí hết ra cho người
Những người
nghèo khó khắp nơi
Khiến cho
dân chúng vui tươi ăn mừng
Gần xa lễ
lạc tưng bừng
Hân hoan
chào đón tân vương của mình
Nhân từ,
tài giỏi, tinh anh
Khắp trên
đất nước thanh bình hoan ca.
*
Một thời
gian ngắn trôi qua
Năm nay
vườn của hoàng gia được mùa
Ông làm
vườn bèn dâng vua
Trái cây
ngon ngọt ông vừa hái xong,
Vua ăn,
khoan khoái cõi lòng
Muốn đi
thăm viếng cây trong vườn này,
Tới vườn
vua chợt thấy ngay
Hai cây
xoài lớn tại đây ngược đời
Tuy đều
cành lá tuyệt vời
Một không
có trái ở nơi trên cành
Một thời
trái chín treo quanh
Vua ăn vào
thấy quả tình thơm ngon
Quan quân
sau đó ăn luôn,
Đến khi vua
dạo khắp vườn trở lui
Nhìn cây
này thấy hỡi ôi
Giờ trông
dáng dấp tả tơi buồn tình
Trái ngon,
cành đẹp, lá xinh
Người ta
đua hái cây thành xác xơ
Tả tơi, tan
nát, chỏng chơ.
Cây kia
không trái vẫn như lúc đầu
Lá xanh phô
sắc khoe mầu
Vua nhìn
lòng chợt buồn rầu nghĩ suy:
“Ngai vàng
ta có khác gì
Giống cây
có trái giữ chi được bền
Bạc vàng,
châu báu, uy quyền
Càng nhiều
càng sợ mất liền, than ôi!
Sống đời
nào có thảnh thơi
Hoang mang
trí óc, rối bời tâm can
Ta nên từ
giã ngai vàng
Theo gương
ẩn sĩ rừng hoang tu hành.”
Sau khi trở
lại kinh thành
Vua trao
quyền lại triều đình ngay thôi
Lên lầu cao
của lâu đài
Sống đời ẩn
dật của người đi tu,
Sau chừng
bốn tháng ẩn cư
Nhà vua dứt
khoát giã từ hoàng cung
Cạo râu,
xuống tóc, vào rừng
Ẩn tu trong
núi chập chùng xa xăm
Triều đình
tìm cách cản ngăn
Nhưng đều
vô vọng, khuyên can ích gì.
Kể từ ngày
đó trở đi
Bước chân
vương giả không hề trở lui.
(phỏng dịch
theo bản văn xuôi
KING
FRUITFUL AND QUEEN SIVALI
Ch. 2:
Gaining Power
Ch. 3:
Giving Up Power
của Ven.
Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)
* 4 *
MỘT KHỐI
VÀNG LỚN
Ngày xưa ở
một ngôi làng
Nhiều người
có của giàu sang vô cùng
Ông kia
giàu nhất trong vùng
Có nhiều
vàng bạc chứa trong nhà mình.
Một thời
gian tặc nấp rình
Thường hay
trộm cướp loanh quanh chốn này
Nên ông
tính toán loay hoay
Đem vàng
chôn giấu ở ngay ruộng ngoài
Rồi sau ông
chợt qua đời
Khiến vàng
chôn đó ai người biết đâu.
Thời gian
thấm thoắt qua mau
Làng nay
đói khổ nhuốm màu loạn ly
Ruộng nương
hoang vắng bỏ kia
Không ai
canh tác, dân đi mất nhiều.
*
Chàng nông
dân nọ rất nghèo
Lất lây
kiếm sống tiêu điều bản thân
Cho nên
chẳng muốn dời chân
Chiếm khu
ruộng nọ quyết tâm cày bừa
Cày hoài
cho tới một trưa
Bỗng cày
khựng lại, dường như kẹt rồi,
Kẹt vàng
chôn dưới đó thôi
Nhưng chàng
mới chiếm đất thời không hay
Cho rằng
cày kẹt rễ cây
Cho nên
chàng vội ngừng tay thăm dò
Đào lên
thấy khối vàng to
Chàng mừng
nhưng lại đâm lo chuyến này,
Khối vàng
chói sáng quý thay,
Nếu đem đi
lúc ban ngày sáng trưng
Nhiều người
thấy! Kẹt vô cùng!
Chàng bèn
vùi lấp vàng trong ruộng đồng
Đợi đêm về
tối mênh mông
Sẽ quay lại
lấy cũng không muộn màng.
Canh khuya
trở lại lấy vàng
Anh chàng
đào bới kho tàng ra coi
Khối vàng
to nặng quá trời
Nhấc thời
không nổi, kéo thời chẳng đi
Vàng kia
đâu nhúc nhích chi
Dù xô, dù
đẩy vàng thì nằm nguyên
Anh chàng
thất vọng vô biên
Nghĩ mình
số phận tối đen cả đời.
*